Cơ sở pháp lý và phạm vi phân cấp
Ngày 26/6/2026, Quyết định 41/2026/QĐ-UBND do Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ban hành chính thức có hiệu lực, xác lập việc phân cấp 26 nhiệm vụ, quyền hạn trong lĩnh vực đất đai cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn Thành phố. Văn bản này được xây dựng trên nền tảng Luật Đất đai năm 2024 cùng hệ thống Nghị định hướng dẫn thi hành, nhằm cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước về đất đai xuống cấp cơ sở. Việc chuyển giao thẩm quyền này đặt Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã vào vị trí trực tiếp ký ban hành nhiều loại quyết định hành chính quan trọng, vốn trước đây thường thuộc thẩm quyền của cấp huyện hoặc cấp tỉnh.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: USDAgov · Public domain
Nhóm nhiệm vụ về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
Phần lớn trong 26 nhiệm vụ được phân cấp tập trung vào chuỗi thủ tục thu hồi đất và xử lý hệ quả pháp lý, kinh tế phát sinh từ việc thu hồi. Cụ thể, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền ban hành thông báo thu hồi đất, ra quyết định kiểm đếm bắt buộc đối với tài sản, đất đai thuộc diện thu hồi, đồng thời quyết định thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư riêng cho từng dự án cụ thể. Khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được xây dựng xong, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là người phê duyệt phương án trước khi tổ chức triển khai trên thực địa.
Đối với những trường hợp người sử dụng đất không hợp tác, không chấp hành, thẩm quyền phân cấp còn bao gồm việc ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện kiểm đếm bắt buộc, quyết định thành lập Ban cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc, quyết định cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất và thành lập Ban cưỡng chế thu hồi đất. Đi kèm các quyết định cưỡng chế là việc phê duyệt phương án cưỡng chế cùng nguồn kinh phí phục vụ hoạt động này. Ngoài ra, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã còn được giao quyết định thu hồi đất đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền theo quy định của Luật Đất đai 2024, cũng như quyết định trưng dụng đất, gia hạn thời gian trưng dụng và xác định mức bồi thường thiệt hại phát sinh do việc trưng dụng đất gây ra.
Nhóm nhiệm vụ về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng và định giá đất
Bên cạnh mảng thu hồi đất, Quyết định 41/2026/QĐ-UBND còn trao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trong phạm vi được phân cấp. Đây là nhóm thủ tục tác động trực tiếp đến quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân tại địa phương.
Về định giá đất, cấp xã được giao quyết định thành lập Hội đồng thẩm định giá đất cụ thể, tổ chức thực hiện việc xác định giá đất cụ thể theo quy định, ban hành quyết định giá đất thuộc thẩm quyền của mình, cũng như quyết định giá đất làm căn cứ tính tiền sử dụng đất tại khu tái định cư và giá đất tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong trường hợp bồi thường bằng đất. Song song đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã còn có thẩm quyền phê duyệt phương án góp quyền sử dụng đất và điều chỉnh lại đất đai — cơ chế được Luật Đất đai 2024 quy định nhằm tái cơ cấu, chỉnh trang quỹ đất tại những khu vực có nhu cầu quy hoạch, chỉnh trang đô thị hoặc nông thôn.
Nhóm nhiệm vụ về đấu giá quyền sử dụng đất và sử dụng đất đa mục đích
Trong lĩnh vực đấu giá quyền sử dụng đất, thẩm quyền phân cấp bao gồm việc phê duyệt phương án đấu giá đối với diện tích đất thuộc quyền giao đất, cho thuê đất của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, cũng như quyết định tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất và phê duyệt mức giá khởi điểm đưa ra đấu giá.
Một nhóm nhiệm vụ khác liên quan đến việc sử dụng đất kết hợp đa mục đích và sử dụng đất nông nghiệp. Theo đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chấp thuận hoặc không chấp thuận phương án sử dụng đất kết hợp đa mục đích đối với cá nhân, đồng thời xem xét, có văn bản chấp thuận hoặc không chấp thuận phương án sử dụng đất nông nghiệp trong các trường hợp thuộc thẩm quyền. Đối với tổ chức kinh tế, cấp xã được giao chấp thuận phương án sử dụng đất nông nghiệp; đối với cá nhân, cấp xã phê duyệt phương án sử dụng đất trồng lúa theo quy định.
Quy trình thực hiện tại cấp xã
Việc triển khai 26 nhiệm vụ nêu trên tại cấp xã thường được tổ chức theo trình tự chung. Trước tiên, bộ phận chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận, kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ liên quan đến từng nhóm thủ tục đất đai cụ thể. Tiếp đó, cơ quan chuyên môn tham mưu để Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã xem xét, thực hiện việc phê duyệt hoặc chấp thuận theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật đất đai quy định cho từng loại việc.
Đối với các dự án có thu hồi đất, sau khi hoàn tất bước thẩm định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành các quyết định liên quan như thông báo thu hồi đất, quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Sau khi quyết định được ban hành, các cơ quan, đơn vị liên quan tại địa phương có trách nhiệm tổ chức thực hiện trên thực tế, bao gồm chi trả bồi thường, bố trí tái định cư và bàn giao mặt bằng. Trường hợp phát sinh khiếu nại, tố cáo liên quan đến các quyết định do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành, việc giải quyết được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo hiện hành.
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng
Do phạm vi thẩm quyền được phân cấp khá rộng, bao trùm từ thu hồi đất, bồi thường, tái định cư đến giao đất, định giá đất và đấu giá quyền sử dụng đất, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã cần bám sát đúng quy định của Luật Đất đai 2024 cùng các Nghị định hướng dẫn thi hành khi ban hành từng loại quyết định, tránh áp dụng chưa đúng trình tự, thủ tục hoặc vượt quá phạm vi được giao. Thời hạn giải quyết đối với từng loại thủ tục cần được tuân thủ đầy đủ theo quy định pháp luật hiện hành, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có liên quan.
Về hồ sơ, tài liệu, người sử dụng đất và các bên liên quan cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, hồ sơ dự án, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (nếu có) cùng các tài liệu khác theo yêu cầu của từng thủ tục cụ thể, để việc xem xét, giải quyết tại cấp xã được thuận lợi và đúng thời hạn.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
