Căn cứ pháp lý áp dụng
UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Quyết định số 30/2026/QĐ-UBND nhằm cụ thể hóa quy trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh. Văn bản này được xây dựng dựa trên hệ thống các quy định sau:
- Điều 109 và Điều 111 Luật Đất đai năm 2024;
- Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội, quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành Luật Đất đai;
- Nghị định số 88/2024/NĐ-CP và Nghị định số 226/2025/NĐ-CP của Chính phủ, hướng dẫn thi hành Luật Đất đai;
- Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị quyết 254/2025/QH15.
Việc ban hành quyết định cấp tỉnh dựa trên các văn bản nêu trên nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất bị thu hồi, đồng thời tạo hành lang pháp lý thống nhất khi triển khai các dự án thu hồi đất tại địa phương.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Grahame Hutchison · GFDL 1.2
Điều kiện được bồi thường bằng loại đất khác hoặc bằng đất ở
Không phải mọi trường hợp thu hồi đất đều đương nhiên được chuyển đổi hình thức bồi thường sang loại đất khác. Theo Quyết định 30/2026/QĐ-UBND, người có đất bị thu hồi chỉ được xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng đất ở khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
Thứ nhất, thửa đất bị thu hồi phải thỏa mãn điều kiện được bồi thường về đất theo khoản 1 và khoản 2 Điều 95 Luật Đất đai, đồng thời phù hợp với khoản 1 Điều 5 Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Thứ hai, tại thời điểm thu hồi, địa phương phải có sẵn quỹ đất phù hợp để thực hiện việc bồi thường bằng loại đất khác.
Thứ ba, người có đất bị thu hồi phải chủ động có đơn đề nghị được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng đất ở, gửi đến cơ quan có thẩm quyền theo trình tự quy định.
Ba điều kiện này phải được đáp ứng đồng thời; thiếu bất kỳ điều kiện nào, hồ sơ đề nghị chuyển đổi hình thức bồi thường sẽ không được xem xét giải quyết.
Hạn mức diện tích và tỷ lệ quy đổi sang đất ở
Quyết định của UBND tỉnh Cao Bằng ấn định các ngưỡng diện tích tối thiểu làm căn cứ quy đổi từ đất nông nghiệp, đất rừng sang một thửa đất ở, có phân biệt theo địa bàn phường và xã:
- Đối với đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thủy sản hoặc đất chăn nuôi tập trung: diện tích thu hồi từ 3.000 m² trở lên nếu thuộc địa bàn phường, hoặc từ 5.000 m² trở lên nếu thuộc địa bàn xã, thì được quy đổi bồi thường bằng 01 thửa đất ở.
- Đối với đất rừng sản xuất: diện tích thu hồi từ 10.000 m² trở lên nếu thuộc địa bàn phường, hoặc từ 20.000 m² trở lên nếu thuộc địa bàn xã, thì cũng được quy đổi bồi thường bằng 01 thửa đất ở.
Một điểm cần lưu ý là cách xác định diện tích làm căn cứ tính tỷ lệ quy đổi: phần diện tích đất có được thông qua giao dịch tặng cho hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất phát sinh sau thời điểm cơ quan có thẩm quyền ra thông báo thu hồi đất sẽ không được tính vào diện tích để xét quy đổi. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng gom đất, tách thửa nhằm trục lợi chính sách sau khi có thông tin thu hồi.
Ngoài ra, quy định cũng loại trừ rõ một số trường hợp: đối với đất ở và đất phi nông nghiệp không phải là đất ở thuộc quyền sử dụng của hộ gia đình, cá nhân hoặc tổ chức kinh tế khi bị thu hồi, các trường hợp này không thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế quy đổi nêu trên.
Bồi thường bằng nhà ở
Bên cạnh phương thức quy đổi sang đất ở, Quyết định 30/2026/QĐ-UBND còn quy định về hình thức bồi thường bằng nhà ở. Theo đó, việc bồi thường bằng nhà ở được thực hiện trên cơ sở quỹ nhà ở hiện có tại địa phương, và UBND tỉnh Cao Bằng là cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng hình thức này đối với từng dự án thu hồi đất cụ thể, chứ không áp dụng đại trà cho mọi trường hợp thu hồi.
Trình tự, thủ tục thực hiện
Quy trình xử lý đề nghị bồi thường bằng đất khác hoặc bằng nhà ở được thực hiện qua các bước sau:
- Người có đất bị thu hồi lập và nộp đơn đề nghị bồi thường theo mẫu do cơ quan có thẩm quyền ban hành.
- UBND cấp xã tiếp nhận hồ sơ, đối chiếu và kiểm tra các điều kiện được bồi thường theo quy định.
- UBND cấp xã tổng hợp tình hình quỹ đất tại địa bàn, xây dựng phương án bồi thường và báo cáo lên UBND tỉnh.
- UBND tỉnh xem xét, thẩm định và ra quyết định về phương án bồi thường áp dụng cho từng dự án cụ thể.
- Cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc bồi thường theo đúng nội dung quyết định đã được UBND tỉnh phê duyệt.
Việc tuân thủ đầy đủ trình tự nêu trên là điều kiện để hồ sơ đề nghị bồi thường được xử lý đúng thời hạn, hạn chế phát sinh khiếu nại, tranh chấp trong quá trình thu hồi đất.
Một số điểm người dân cần lưu ý
Người có đất bị thu hồi cần chủ động chuẩn bị đầy đủ giấy tờ pháp lý liên quan đến quyền sử dụng đất, bao gồm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hồ sơ nguồn gốc đất và các tài liệu chứng minh quá trình sử dụng, nhằm bảo đảm quyền lợi khi cơ quan có thẩm quyền xem xét phương án bồi thường. Thời hạn cụ thể để thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ được xác định riêng trong từng quyết định phê duyệt phương án của UBND tỉnh đối với từng dự án; do đó người dân nên theo dõi sát thông báo của chính quyền địa phương để nắm bắt tiến độ và thực hiện đúng thời hạn các quyền, nghĩa vụ liên quan.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
