Căn cứ pháp lý
Việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng trong năm 2026 được thực hiện theo Quyết định 23/2026/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh. Quyết định này được ban hành trên cơ sở tuân thủ các quy định của Luật Đất đai 2024, cụ thể là Điều 104, Khoản 2 Điều 108, Khoản 5 Điều 109, cùng Khoản 7 và Khoản 10 Điều 111. Bên cạnh đó, nội dung của quyết định còn bám sát Nghị định 88/2024/NĐ-CP — văn bản hướng dẫn chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất — cũng như Nghị quyết 254/2025/QH15, Nghị định 49/2026/NĐ-CP và Nghị định 62/2025/NĐ-CP. Đây là hệ thống căn cứ pháp lý mà chính quyền địa phương phải dựa vào để cụ thể hóa cách tính bồi thường phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh, đồng thời bảo đảm không trái với quy định của pháp luật cấp trên.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Ngô Trung · CC BY-SA 3.0
Nguyên tắc xác định mức bồi thường nhà ở, công trình xây dựng
Trọng tâm của Quyết định 23/2026/QĐ-UBND là hướng dẫn cách tính thiệt hại đối với nhà ở và các công trình xây dựng khác gắn liền với phần đất bị thu hồi. Theo đó, việc bồi thường cho nhóm tài sản này được thực hiện dựa trên quy định tại Điều 14 Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Mức bồi thường được ấn định bằng 30% giá trị hiện có của nhà ở, công trình bị thiệt hại tại thời điểm thu hồi đất. Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một giới hạn trên: nếu tổng số tiền bồi thường tính ra vượt quá 100% giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương, thì cơ quan có thẩm quyền chỉ chi trả tối đa bằng 100% giá trị xây dựng mới đó, không thanh toán phần vượt trội.
Đối với những nhà ở, công trình không còn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, việc bồi thường không áp dụng công thức cố định nêu trên mà được tính theo tỷ lệ phần trăm chất lượng còn lại của công trình, xác định thông qua công tác kiểm tra, khảo sát thực tế tại thời điểm thu hồi.
Ngoài ra, có tình huống chỉ một phần của nhà ở hoặc công trình xây dựng bị tháo dỡ để giải phóng mặt bằng, trong khi phần diện tích còn lại vẫn giữ được tiêu chuẩn kỹ thuật để tiếp tục sử dụng. Trong trường hợp này, khoản bồi thường được tính gộp từ hai phần: giá trị của phần công trình bị phá dỡ, cộng với chi phí cần thiết để sửa chữa, hoàn thiện lại phần diện tích còn giữ nguyên, giúp phần công trình đó bảo đảm điều kiện sử dụng bình thường sau khi bị ảnh hưởng.
Trình tự, thủ tục xác định và phê duyệt phương án bồi thường
Để áp dụng các nguyên tắc trên vào từng trường hợp cụ thể, quy trình thực hiện được chia thành ba bước chính.
Trước tiên, cơ quan chức năng phối hợp với chủ sở hữu tài sản tiến hành kiểm tra, kiểm đếm thực địa nhằm xác định chính xác khối lượng, diện tích phần nhà ở, công trình bị ảnh hưởng, đồng thời đánh giá tỷ lệ phần trăm chất lượng còn lại của phần tài sản bị thiệt hại. Đây là bước tạo lập số liệu làm căn cứ cho toàn bộ quá trình tính toán tiếp theo.
Sau khi có kết quả kiểm đếm, cơ quan có thẩm quyền áp dụng đơn giá xây dựng theo bảng giá do Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng ban hành để quy đổi ra giá trị bồi thường bằng tiền. Đơn giá này được cập nhật theo từng thời kỳ và là cơ sở thống nhất để tính toán cho mọi trường hợp thu hồi đất trên địa bàn tỉnh, tránh tình trạng áp giá tùy tiện, thiếu nhất quán giữa các địa phương trong tỉnh.
Cuối cùng, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tổng hợp và trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt theo đúng trình tự pháp luật quy định, trước khi được công bố công khai và chi trả cho người có đất bị thu hồi. Việc thẩm định này nhằm bảo đảm phương án được xây dựng đúng căn cứ pháp lý, đúng đối tượng áp dụng và đúng mức bồi thường đã quy định, hạn chế sai sót, khiếu nại phát sinh về sau.
Ý nghĩa đối với người có đất, nhà ở bị thu hồi
Cách quy định như trên cho thấy mức bồi thường nhà ở, công trình xây dựng khi Nhà nước thu hồi đất tại Lâm Đồng không phải là một con số cố định áp dụng chung cho mọi trường hợp, mà phụ thuộc vào tình trạng thực tế của từng công trình: còn nguyên vẹn hay đã xuống cấp, bị phá dỡ toàn bộ hay chỉ một phần. Việc nắm rõ tỷ lệ 30% giá trị hiện có và mức trần 100% giá trị xây dựng mới giúp người dân có cơ sở đối chiếu với phương án bồi thường do cơ quan chức năng lập, từ đó chủ động hơn trong quá trình phối hợp kiểm đếm, khảo sát thực tế tại hiện trường.
Đồng thời, việc bồi thường luôn gắn liền với công tác kiểm tra, xác định tỷ lệ chất lượng công trình và áp đơn giá xây dựng theo bảng giá do tỉnh ban hành, cho thấy tính minh bạch, có căn cứ rõ ràng trong toàn bộ quy trình — từ khâu khảo sát hiện trạng, tính toán giá trị, cho đến khâu thẩm định và phê duyệt phương án cuối cùng trước khi chi trả cho người dân.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
