Cơ sở pháp lý
Việc bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản do Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành, nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Văn bản nền tảng là Quyết định 56/2024/QĐ-UBND, ký ban hành ngày 6/9/2024 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 20/9/2024, quy định chi tiết nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư áp dụng cho các trường hợp thu hồi đất trên toàn địa bàn Thành phố.
Sau đó, nội dung này đã được điều chỉnh qua hai lần sửa đổi liên tiếp. Lần thứ nhất là Quyết định 38/2025/QĐ-UBND, ban hành ngày 30/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, sửa đổi một số nội dung của Quyết định 56/2024/QĐ-UBND. Lần thứ hai là Quyết định 10/2026/QĐ-UBND, ban hành và có hiệu lực cùng trong ngày 18/1/2026, tiếp tục sửa đổi các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư kèm theo Quyết định 56/2024/QĐ-UBND nêu trên.
Do quy định đã qua nhiều lần điều chỉnh trong thời gian ngắn, người dân và tổ chức có liên quan cần đối chiếu đồng thời cả ba văn bản để xác định đúng nội dung đang có hiệu lực áp dụng tại thời điểm thực hiện thủ tục.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: USAID Vietnam · Public domain
Nguyên tắc và đối tượng áp dụng
Nhóm đối tượng được đề cập là hộ gia đình, cá nhân có đất ở bị Nhà nước thu hồi và đáp ứng đủ điều kiện được bồi thường về đất theo quy định pháp luật đất đai hiện hành. Nguyên tắc xuyên suốt là việc bồi thường phải hướng tới bảo đảm cho người có đất bị thu hồi có chỗ ở ổn định sau khi bàn giao mặt bằng, đồng thời phù hợp với đặc điểm quỹ đất và định hướng phát triển đô thị của từng khu vực.
Vì quỹ đất và mật độ dân cư giữa khu vực đô thị (phường) và khu vực nông thôn (xã) trên địa bàn Hà Nội có sự khác biệt đáng kể, quy định phân định rõ hình thức bồi thường áp dụng riêng cho từng loại địa bàn hành chính, được trình bày cụ thể tại phần dưới đây.
Các hình thức bồi thường, bố trí tái định cư
Đối với hộ gia đình, cá nhân có đủ điều kiện được bồi thường về đất, việc thực hiện bồi thường được phân theo địa bàn như sau:
-
Tại phường: áp dụng hình thức bồi thường bằng căn hộ chung cư tái định cư. Trường hợp hộ gia đình, cá nhân có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất, và quỹ đất tái định cư tại địa phương đáp ứng được yêu cầu, Ủy ban nhân dân phường xem xét giao đất ở tái định cư thay cho việc bố trí căn hộ chung cư.
-
Tại xã: áp dụng hình thức bồi thường bằng giao đất ở tái định cư. Diện tích đất được giao không thấp hơn suất tái định cư tối thiểu theo quy định, đồng thời không vượt quá hạn mức giao đất ở mới đang áp dụng tại địa phương đó.
Đối với những thửa đất bị thu hồi mà trên đó có nhiều thế hệ cùng chung sống hoặc có nhiều cặp vợ chồng cùng thuộc một hộ, quy định cho phép mỗi hộ gia đình được tách riêng để xem xét mua một căn hộ tái định cư, hoặc được giao một suất đất ở tái định cư tương ứng, thay vì chỉ tính gộp một suất chung cho toàn bộ thửa đất.
Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân Thành phố có chủ trương khuyến khích các nhà đầu tư dự án tham gia hỗ trợ một phần kinh phí xây dựng nhà ở tái định cư, qua đó góp phần chia sẻ gánh nặng ngân sách nhà nước và rút ngắn thời gian bố trí chỗ ở ổn định cho các hộ gia đình có đất bị thu hồi.
Trình tự, thủ tục triển khai
Trên thực tế, việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thường được cơ quan chức năng tiến hành theo các bước sau:
- Rà soát, xác định danh sách hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
- Khảo sát hiện trạng và đánh giá khả năng đáp ứng của quỹ đất tái định cư hiện có trên địa bàn.
- Công khai thông báo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự kiến đến từng hộ gia đình liên quan để lấy ý kiến.
- Thực hiện bồi thường theo hình thức đã được xác định, có thể là bố trí căn hộ chung cư hoặc giao đất ở tái định cư.
- Hoàn tất các thủ tục pháp lý còn lại, gồm việc giao đất, cấp giấy chứng nhận hoặc chuyển nhượng căn hộ tái định cư cho người dân.
Hồ sơ, giấy tờ cần chuẩn bị
Để được xem xét giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hộ gia đình, cá nhân cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp đối với thửa đất thuộc diện thu hồi. Cùng với đó, cần có các giấy tờ liên quan đến tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, cũng như giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân giữa các thành viên trong hộ, phục vụ việc xác định số suất tái định cư — đặc biệt đối với trường hợp có nhiều thế hệ hoặc nhiều hộ cùng sinh sống trên một thửa đất.
Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác ngay từ đầu giúp rút ngắn thời gian xét duyệt và hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình xác định hình thức, mức bồi thường áp dụng cho từng trường hợp cụ thể.
Lưu ý khi áp dụng quy định
Do nội dung quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn Hà Nội đã qua hai lần sửa đổi chỉ trong khoảng thời gian tương đối ngắn — Quyết định 38/2025/QĐ-UBND có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và Quyết định 10/2026/QĐ-UBND có hiệu lực từ ngày 18/1/2026 — người dân cần đặc biệt lưu ý xác định đúng văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện thủ tục, tránh áp dụng nhầm nội dung đã bị thay thế.
Ngoài ra, với những tình huống đặc thù như nhiều hộ cùng sinh sống trên một thửa đất, tranh chấp về diện tích hoặc quyền sử dụng đất, hoặc quỹ đất tái định cư tại địa phương chưa đáp ứng đủ nhu cầu, người dân nên chủ động liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn cụ thể, bảo đảm quyền lợi được giải quyết đúng theo quy định hiện hành.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
