Bối cảnh ban hành và căn cứ pháp lý
Ngày 24/4/2026, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 29/2026/QH16, quy định cơ chế và chính sách đặc thù nhằm xử lý các sai phạm pháp luật về đất đai do tổ chức, cá nhân thực hiện trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 chính thức có hiệu lực thi hành. Văn bản này ra đời nhằm tháo gỡ những ách tắc, vướng mắc kéo dài tại nhiều dự án, đồng thời tạo hành lang pháp lý để xử lý dứt điểm các tồn đọng phát sinh từ giai đoạn pháp luật đất đai trước đây. Trong đó, Điều 9 của Nghị quyết 29/2026/QH16 là quy định trọng tâm, xác lập các trường hợp được xem xét miễn hoặc giảm nhẹ hình phạt đối với hành vi vi phạm pháp luật đất đai xảy ra trước ngày 01/8/2024.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: European Space Agency · Attribution
Đối tượng thuộc diện xem xét
Chính sách nêu tại Điều 9 hướng đến nhiều nhóm chủ thể khác nhau, tùy theo giai đoạn tố tụng và tình trạng thi hành bản án tại thời điểm Nghị quyết có hiệu lực: người đang trong quá trình chấp hành hình phạt hoặc đang được tạm hoãn thi hành án; người đã bị Tòa án tuyên án nhưng cơ quan có thẩm quyền chưa ban hành quyết định thi hành án; người đang thụ án phạt tù; và người đã hoàn tất việc chấp hành bản án nhưng án tích chưa được xóa. Điểm chung của các nhóm này là hành vi vi phạm pháp luật đất đai được xác định phát sinh trước mốc thời gian 01/8/2024 — thời điểm được Nghị quyết chọn làm ranh giới áp dụng chính sách khoan hồng.
Các phương thức miễn, giảm hình phạt
Tùy vào tình trạng pháp lý cụ thể của từng người, Điều 9 Nghị quyết 29/2026/QH16 thiết kế nhiều phương án xử lý khác nhau:
- Với người đang chấp hành hình phạt hoặc đang được tạm đình chỉ thi hành án, phần hình phạt còn lại sẽ được xem xét miễn, không phải tiếp tục thực hiện.
- Với người đã có bản án có hiệu lực nhưng chưa bị áp quyết định thi hành án, Tòa án có thẩm quyền có thể ra quyết định cho hoãn việc chấp hành hình phạt, thời gian hoãn tối đa là 02 năm.
- Khi hết thời hạn hoãn nêu trên, nếu người vi phạm đã khắc phục triệt để hậu quả gây ra, Tòa án sẽ ra quyết định miễn chấp hành hình phạt. Ngược lại, nếu hậu quả chưa được khắc phục đầy đủ, Tòa án sẽ buộc thi hành bản án, nhưng mức hình phạt áp dụng có thể được điều chỉnh giảm tương ứng với tỷ lệ hậu quả đã được khắc phục.
- Đối với người đang chấp hành án phạt tù mà đáp ứng đủ điều kiện luật định, Tòa án có thể quyết định tạm đình chỉ việc chấp hành hình phạt tù, thời hạn tạm đình chỉ tối đa cũng là 02 năm.
- Người đã thi hành xong bản án nhưng chưa được xóa án tích, nếu hội đủ điều kiện theo quy định, sẽ được xóa án tích đồng thời được miễn khoảng thời gian thử thách còn lại.
- Đối với các vi phạm đất đai phát sinh trước ngày 01/8/2024 mà chưa bị xử lý hình sự, chính sách còn cho phép cân nhắc không truy cứu trách nhiệm hình sự, với điều kiện tiên quyết là hành vi vi phạm không gây thất thoát tài sản của Nhà nước.
Trình tự thực hiện trên thực tế
Để được hưởng chính sách miễn, giảm hình phạt theo Điều 9 Nghị quyết 29/2026/QH16, người liên quan thường trải qua các bước sau:
- Rà soát, xác định rõ tình trạng pháp lý hiện tại của mình đối với hành vi vi phạm đất đai — đang chấp hành án, chờ thi hành án, hay đã chấp hành xong nhưng chưa xóa án tích.
- Chuẩn bị và gửi hồ sơ đề nghị hoãn chấp hành hình phạt, hoặc đề nghị xem xét miễn, giảm hình phạt, tới Tòa án có thẩm quyền giải quyết.
- Chờ Tòa án xem xét hồ sơ và ban hành quyết định — có thể là quyết định hoãn thi hành án hoặc quyết định miễn chấp hành hình phạt, tùy từng trường hợp cụ thể.
- Trong thời gian được hoãn hoặc tạm đình chỉ, người vi phạm cần chủ động thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo yêu cầu đã được Tòa án ấn định.
- Khi thời hạn hoãn kết thúc, Tòa án sẽ căn cứ vào kết quả khắc phục hậu quả để quyết định miễn chấp hành hình phạt hoặc buộc thi hành án, kèm mức hình phạt đã được cân nhắc điều chỉnh nếu có.
Một số điểm cần lưu ý
Việc miễn hay giảm hình phạt theo Nghị quyết 29/2026/QH16 không mang tính đương nhiên cho mọi trường hợp, mà phụ thuộc chặt chẽ vào kết quả khắc phục hậu quả thực tế cũng như các điều kiện luật định đi kèm từng tình huống cụ thể. Đây là một chính sách đặc thù, gắn với mốc thời gian và điều kiện áp dụng riêng, nên trong quá trình triển khai có thể tiếp tục được hướng dẫn hoặc điều chỉnh chi tiết hơn. Vì vậy, người dân và tổ chức thuộc diện áp dụng cần theo dõi sát tình trạng hồ sơ, thời hạn hoãn được ấn định, cũng như mức độ khắc phục hậu quả đã thực hiện, để bảo đảm quyền lợi của mình được xem xét đầy đủ và đúng quy định.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
