Siết quản lý việc xác định giá tính thuế, ngăn chặn chuyển giá

Cơ sở pháp lý

1. Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 ngày 13/6/2019, trong đó Điều 42 và Điều 43 quy định về kiểm soát giao dịch liên kết và trách nhiệm của người nộp thuế trong việc xác định giá giao dịch liên kết theo giá thị trường, chống chuyển giá.

2. Nghị định số 132/2020/NĐ-CP ngày 5/11/2020 của Chính phủ quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, hướng dẫn chi tiết nguyên tắc xác định giá thị trường độc lập và hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.

3. Nghị định số 126/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế, trong đó có quy định về khai thuế, ấn định thuế và xử lý vi phạm liên quan đến nghĩa vụ kê khai.

4. Thông tư số 80/2021/TT-BTC ngày 29/9/2021 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế và Nghị định số 126/2020/NĐ-CP về quản lý thuế đối với doanh nghiệp.

5. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12, được sửa đổi, bổ sung năm 2013, quy định về xác định chi phí được trừ và cơ sở tính thuế theo giá thị trường đối với các giao dịch liên kết.

Nội dung chi tiết

Chuyển giá là việc các bên có quan hệ liên kết thỏa thuận, ấn định giá mua, giá bán, giá cung cấp dịch vụ không theo giá thị trường nhằm chuyển lợi nhuận, giảm nghĩa vụ thuế. Giao dịch liên kết là giao dịch phát sinh giữa các bên có quan hệ liên kết, gồm công ty mẹ và công ty con, các công ty cùng chịu sự kiểm soát của một chủ sở hữu, các bên có vốn góp, có quyền bổ nhiệm nhân sự, hoặc chịu sự ủy quyền, chỉ đạo điều hành từ cùng một tổ chức, cá nhân. Việc nhận diện đúng quan hệ liên kết là tiền đề để xác định đúng nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Office of Congressman Duncan D. Hunter · Public domain

Pháp luật quy định các bên có giao dịch liên kết phải xác định giá giao dịch theo nguyên tắc phân tích giá thị trường độc lập. Theo đó, doanh nghiệp phải so sánh, đối chiếu giao dịch liên kết với giao dịch độc lập tương đương về đặc tính sản phẩm, chức năng thực hiện, rủi ro gánh chịu và điều kiện thị trường; lựa chọn phương pháp xác định giá phù hợp như phương pháp so sánh giá độc lập, phương pháp giá bán lại, phương pháp chi phí cộng lãi, phương pháp phân chia lợi nhuận hoặc phương pháp biên lợi nhuận thuần. Mục tiêu là bảo đảm thu nhập chịu thuế phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch như giữa các bên độc lập.

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết có nghĩa vụ kê khai đầy đủ, trung thực các giao dịch liên kết trong hồ sơ khai thuế, tự xác định giá giao dịch liên kết theo giá thị trường và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của việc xác định giá. Khi cơ quan thuế yêu cầu, doanh nghiệp phải lập, cung cấp hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết gồm các thông tin về quan hệ liên kết, loại giao dịch, phương pháp xác định giá đã áp dụng, các phân tích so sánh và tài liệu chứng minh. Doanh nghiệp thuộc đối tượng miễn lập hồ sơ theo ngưỡng quy mô vẫn phải kê khai đầy đủ thông tin giao dịch liên kết theo mẫu biểu.

Cơ quan thuế có trách nhiệm kiểm tra, thanh tra việc kê khai, xác định giá giao dịch liên kết của doanh nghiệp; phân tích, đánh giá rủi ro về chuyển giá để lựa chọn đối tượng thanh tra phù hợp. Khi phát hiện doanh nghiệp xác định giá không đúng theo nguyên tắc thị trường độc lập, cơ quan thuế được quyền ấn định giá tính thuế, ấn định số thuế phải nộp dựa trên các tài liệu, dữ liệu thu thập được. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị truy thu thuế, bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế theo mức phạt tương ứng với hành vi khai sai, kê khai thiếu, đồng thời phải nộp tiền chậm nộp.

Bên cạnh biện pháp xử lý, cơ quan thuế tăng cường quản lý rủi ro trong chống chuyển giá thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu về giao dịch liên kết, phân tích dấu hiệu rủi ro như biên lợi nhuận thấp bất thường, thua lỗ kéo dài, giao dịch với đối tác tại các địa bàn thuế suất ưu đãi; ký kết thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA) với doanh nghiệp để giảm tranh chấp và tăng tính chắc chắn về nghĩa vụ thuế.

Quy trình thực hiện

1. Rà soát, xác định doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết hay không dựa trên các tiêu chí về quan hệ liên kết quy định tại Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, bao gồm quan hệ kiểm soát, góp vốn, ủy quyền, nhân sự.
2. Rà soát quy trình xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc thị trường độc lập, đối chiếu đặc tính và điều kiện của từng giao dịch phát sinh với giao dịch độc lập tương đương.
3. Lập và lưu trữ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo quy định, bảo đảm đầy đủ tài liệu phân tích so sánh, phương pháp xác định giá đã lựa chọn và các chứng từ liên quan.
4. Kê khai đầy đủ thông tin về giao dịch liên kết trong hồ sơ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp theo mẫu biểu kèm theo quy định.
5. Phối hợp cung cấp hồ sơ, giải trình khi cơ quan thuế kiểm tra, thanh tra; theo dõi, cập nhật kết luận và thực hiện các yêu cầu điều chỉnh nếu có.
6. Rà soát, điều chỉnh chính sách giá và phương pháp xác định giá định kỳ hằng năm phù hợp với biến động thị trường và thay đổi của hoạt động kinh doanh.

Lưu ý quan trọng

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải kê khai trung thực, đầy đủ thông tin; việc kê khai thiếu, khai sai nhằm giảm nghĩa vụ thuế sẽ bị cơ quan thuế xử lý truy thu, phạt tiền và tính tiền chậm nộp theo quy định.

Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết cần được lập, lưu trữ đầy đủ, có hệ thống ngay từ khi phát sinh giao dịch để sẵn sàng cung cấp khi cơ quan thuế yêu cầu; thiếu hồ sơ chứng minh là căn cứ để cơ quan thuế ấn định giá tính thuế và số thuế phải nộp.

Xác định giá tính thuế sai, không theo nguyên tắc thị trường độc lập khiến doanh nghiệp bị ấn định thuế, bị truy thu, bị xử phạt vi phạm hành chính và phải nộp tiền chậm nộp, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và uy tín của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần cập nhật các quy định mới về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết, đặc biệt là Nghị định số 132/2020/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan, để áp dụng đúng phương pháp xác định giá, mẫu biểu kê khai và ngưỡng miễn lập hồ sơ.

Đối với giao dịch liên kết phức tạp, liên quan đến nhiều quốc gia hoặc giá trị lớn, doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến của tổ chức tư vấn thuế chuyên nghiệp để lựa chọn phương pháp xác định giá phù hợp và giảm thiểu rủi ro bị điều chỉnh.

Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế văn bản pháp luật chính thức. Khi phát sinh vướng mắc cụ thể, doanh nghiệp nên liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc tổ chức tư vấn pháp lý có thẩm quyền để được hướng dẫn chi tiết theo từng trường hợp.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.