Căn cứ pháp lý và bối cảnh ban hành
Ngày 28/7/2026, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đã ban hành Công văn số 2792/BHXH-QLT nhằm hướng dẫn thống nhất việc thu, nộp BHXH bắt buộc đối với nhóm chủ hộ kinh doanh trên phạm vi cả nước. Văn bản này được xây dựng dựa trên hệ thống quy định pháp luật hiện hành, gồm: điểm m khoản 1 Điều 2, khoản 2 Điều 27 và khoản 2 Điều 28 Luật BHXH năm 2024; Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 của Chính phủ; Nghị định số 68/2026/NĐ-CP ngày 05/3/2026 của Chính phủ; Nghị định số 141/2026/NĐ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ; cùng với Thông tư số 40/2021/TT-BTC ngày 01/6/2021, Thông tư số 18/2026/TT-BTC ngày 05/3/2026 và Thông tư số 50/2026/TT-BTC ngày 13/5/2026 của Bộ Tài chính. Việc dẫn chiếu đồng thời các văn bản về BHXH và về thuế cho thấy cơ quan BHXH đang sử dụng dữ liệu kê khai doanh thu tại cơ quan thuế làm căn cứ xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh, thay vì chỉ dựa vào việc có hay không có đăng ký kinh doanh như trước đây.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Ken Lund from Reno, Nevada, USA · CC BY-SA 2.0
Đối tượng và lộ trình tham gia BHXH bắt buộc
Theo hướng dẫn tại Công văn 2792/BHXH-QLT, kể từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và đang nộp thuế theo phương pháp kê khai chính thức trở thành đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc. Lộ trình áp dụng được chia thành các mốc cụ thể như sau.
Trong khoảng thời gian từ 01/7/2025 đến trước 01/01/2026, đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc là chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai. Đây là nhóm hộ kinh doanh đã chủ động lựa chọn hoặc thuộc diện phải kê khai thuế theo doanh thu thực tế phát sinh, nên cơ quan BHXH có đủ cơ sở dữ liệu để xác định nghĩa vụ tham gia ngay từ giai đoạn đầu.
Kể từ ngày 01/01/2026, phạm vi áp dụng được mở rộng khi toàn bộ hộ kinh doanh, không phân biệt hình thức nộp thuế, đều phải thực hiện kê khai doanh thu với cơ quan Thuế. Ngưỡng xác định nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc ở giai đoạn này là mức doanh thu chịu thuế trên 01 tỷ đồng mỗi năm.
Đến ngày 01/7/2029, quy định về BHXH bắt buộc sẽ được áp dụng cho toàn bộ số chủ hộ kinh doanh còn lại chưa thuộc diện tham gia ở các giai đoạn trước, qua đó hoàn tất việc đưa toàn bộ nhóm chủ hộ kinh doanh vào hệ thống BHXH bắt buộc theo lộ trình do Nhà nước quy định.
Ngưỡng doanh thu và nghĩa vụ kê khai với cơ quan thuế
Mức doanh thu hằng năm là yếu tố then chốt để xác định chủ hộ kinh doanh có thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc hay không. Đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 01 tỷ đồng/năm trở xuống, pháp luật không bắt buộc tham gia BHXH ở nhóm thu nhập này, nhưng chủ hộ vẫn có trách nhiệm thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm cho cơ quan thuế, thời hạn thực hiện chậm nhất là ngày 31 tháng 01 của năm dương lịch kế tiếp. Việc thông báo này vừa phục vụ công tác quản lý thuế, vừa là dữ liệu để cơ quan BHXH theo dõi, rà soát khi doanh thu của hộ kinh doanh biến động qua các năm.
Ngược lại, khi mức doanh thu kê khai vượt ngưỡng 01 tỷ đồng/năm, chủ hộ kinh doanh chuyển sang diện bắt buộc phải tham gia BHXH và có trách nhiệm hoàn tất thủ tục đăng ký theo quy định. Cách tiếp cận theo ngưỡng doanh thu này giúp phân định rõ ràng giữa nhóm hộ kinh doanh quy mô nhỏ, thu nhập thấp với nhóm có năng lực tài chính tương đương với chủ doanh nghiệp, từ đó áp dụng nghĩa vụ an sinh xã hội phù hợp với khả năng đóng góp thực tế của từng nhóm.
Thủ tục đăng ký tham gia BHXH bắt buộc
Về mặt thủ tục, chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc có thể lựa chọn một trong hai phương thức nộp hồ sơ: nộp thông qua chính hộ kinh doanh của mình, hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH nơi hộ kinh doanh đặt trụ sở, hoạt động. Quy trình thực hiện có thể tóm lược qua các bước sau đây.
Bước một, chủ hộ kinh doanh cần rà soát và xác định chính xác mức doanh thu chịu thuế phát sinh trong năm, dựa trên số liệu đã kê khai với cơ quan Thuế.
Bước hai, nếu mức doanh thu xác định được vượt quá 01 tỷ đồng/năm, chủ hộ kinh doanh chuẩn bị đầy đủ hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc theo mẫu biểu và quy định hiện hành.
Bước ba, hồ sơ được nộp cho cơ quan BHXH quản lý địa bàn, có thể thực hiện trực tiếp hoặc thông qua hộ kinh doanh, tùy theo điều kiện thực tế và hướng dẫn cụ thể của cơ quan BHXH tại từng địa phương.
Bước bốn, trường hợp doanh thu năm của hộ kinh doanh ở mức từ 01 tỷ đồng trở xuống, chủ hộ chưa thuộc diện bắt buộc nhưng vẫn có quyền cân nhắc, tự nguyện đăng ký tham gia BHXH để được hưởng các chế độ an sinh tương ứng.
Một số lưu ý khi áp dụng
Do lộ trình triển khai trải dài qua nhiều mốc thời gian, từ 01/7/2025, 01/01/2026 cho đến 01/7/2029, các quy định chi tiết có thể tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung bởi cơ quan có thẩm quyền để phù hợp với thực tiễn quản lý thuế và BHXH. Chủ hộ kinh doanh cần thường xuyên cập nhật thông tin chính thức, đối chiếu với mức doanh thu kê khai thực tế của mình qua từng năm để xác định đúng thời điểm và nghĩa vụ phát sinh, tránh chậm trễ dẫn đến vi phạm về đăng ký, đóng BHXH bắt buộc. Đặc biệt, việc thông báo doanh thu với cơ quan thuế trước ngày 31 tháng 01 của năm dương lịch tiếp theo cần được thực hiện đúng hạn, bởi đây là căn cứ trực tiếp để cơ quan BHXH xác định hộ kinh doanh có thuộc diện tham gia bắt buộc hay không trong năm kế tiếp.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
