Căn cứ pháp lý
Hoạt động quản lý thuế suất xuất nhập khẩu được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Trước hết, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13 ban hành ngày 06 tháng 4 năm 2016 thiết lập khung pháp lý cơ bản cho lĩnh vực này. Để cụ thể hóa các điều khoản của luật này, Nghị định 126/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 được công bố nhằm quy định chi tiết những vấn đề thực thi liên quan.
Về biểu thuế cụ thể, Nghị định 26/2023/NĐ-CP ngày 31 tháng 5 năm 2023 cấp phát biểu thuế xuất khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, kèm danh mục hàng hóa và các mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, cũng như thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch. Bên cạnh đó, nhằm thực hiện cam kết quốc tế, Nghị định 129/2022/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2022 tập trung vào biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt dành riêng cho Việt Nam nhằm thi hành Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN trong giai đoạn 2022–2027, thay thế để Nghị định 153/2017/NĐ-CP trước đó. Các chi tiết hành chính được Bộ Tài chính chỉ dẫn qua Thông tư 65/2017/TT-BTC ngày 27 tháng 6 năm 2017 cùng các Thông tư hiệu chỉnh, bổ sung theo sau.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: U.S. Government Accountability Office fro · Public domain
Hiệp định ATIGA và chế độ thuế ưu đãi
Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (viết tắt ATIGA) được ký kết ngày 26 tháng 2 năm 2009 và phát hành hiệu lực tại Việt Nam từ năm 2010. Hiệp định này tạo nền tảng cho hệ thống thuế ưu đãi đặc biệt áp dụng đối với hàng nhập khẩu có gốc xuất từ các nước thành viên ASEAN. Khối này bao gồm mười quốc gia: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.
Theo cam kết trong khuôn khổ ATIGA, phần lớn các dòng hàng hóa được ghi nhận ở mức thuế suất 0%, tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa nối khối với chi phí thấp nhất, tăng cường liên kết kinh tế khu vực. Tuy nhiên, để được nhận lợi ích từ chế độ thuế ưu đãi này, hàng hóa phải đáp ứng yêu cầu về xuất xứ và kèm theo Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu D. Giấy chứng nhận phải do cơ quan có thẩm quyền của nước nơi xuất khẩu hàng hóa cấp, và phải còn giá trị tại thời điểm thực hiện thủ tục hải quan nhập khẩu.
Trường hợp không có hoặc không xuất trình được Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D hợp lệ, hàng nhập khẩu sẽ không được hưởng lợi suất ưu đãi ATIGA, mà thay vào đó phải chịu thuế suất theo các biểu thuế khác có mức cao hơn.
Biểu thuế WTO và mức thuế MFN
Ngoài chế độ ưu đãi ATIGA, Việt Nam cũng áp dụng biểu thuế nhập khẩu ưu đãi theo cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Biểu thuế này, thường được gọi là biểu thuế MFN (Most Favored Nation), được thiết kế cho hàng hóa có xuất xứ từ các quốc gia thành viên WTO. Mức thuế suất MFN được Việt Nam cam kết khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, tạo thành mức thuế suất nền được áp dụng rộng rãi cho hầu hết các đối tác thương mại.
Khác biệt quan trọng giữa biểu thuế ATIGA và biểu thuế MFN nằm ở yêu cầu về giấy chứng nhận xuất xứ. Biểu thuế WTO không bắt buộc xuất trình Giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi. Tuy nhiên, mức thuế suất theo biểu thuế MFN thường cao hơn so với biểu thuế ưu đãi đặc biệt ATIGA áp dụng cho cùng mặt hàng. Điều này phản ánh chính sách ưu tiên lưu thông hàng hóa nội khối ASEAN của Việt Nam.
Phân biệt loại biểu thuế và tra cứu
Khi nộp thuế nhập khẩu, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần phân biệt rõ loại biểu thuế áp dụng dựa trên xuất xứ hàng hóa:
Đối với hàng hóa có xuất xứ từ các nước thành viên ASEAN (Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan) và có Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D còn hiệu lực, áp dụng Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt theo ATIGA.
Khi hàng hóa xuất xứ từ các quốc gia thành viên WTO nhưng không phải thành viên ASEAN, áp dụng Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi MFN.
Trường hợp hàng hóa có xuất xứ từ nước không phải thành viên ASEAN hoặc WTO, mức thuế suất thông thường sẽ được áp dụng.
Người nộp thuế có thể tra cứu biểu thuế trực tuyến thông qua các kênh chính thức. Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Hải quan (customs.gov.vn) cung cấp chuyên mục Tra cứu biểu thuế xuất nhập khẩu. Ngoài ra, Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính cũng có mục tra cứu biểu thuế riêng. Hệ thống cho phép người dùng nhập mã số hàng hóa theo Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa (mã HS, thường gồm 8 chữ số) hoặc sử dụng từ khóa mô tả tên mặt hàng. Kết quả tra cứu sẽ hiển thị thuế suất tương ứng của từng loại biểu thuế.
Quy trình tra cứu biểu thuế
Để thực hiện tra cứu chính xác, người nộp thuế nên tuân theo các bước sau:
Truy cập Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Hải quan tại customs.gov.vn và định hướng tới mục Tra cứu biểu thuế xuất nhập khẩu, hoặc trực tiếp vào chuyên trang tra cứu trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính.
Lựa chọn loại biểu thuế cần kiểm tra, chẳng hạn như Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt ATIGA, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi MFN, Biểu thuế xuất khẩu, hoặc Biểu thuế nhập khẩu thông thường.
Khi đã nắm rõ mã số hàng hóa, nhập mã HS vào hệ thống. Nếu chưa biết chính xác mã HS, có thể nhập từ khóa mô tả tên hàng hóa để hệ thống gợi ý mã phù hợp.
Kích hoạt chức năng Tra cứu hoặc Đọc dữ liệu để xem kết quả. Tiến hành đối chiếu để xác định dòng hàng đúng và cột thuế suất tương ứng với loại biểu thuế đã chọn.
Kiểm tra điều kiện hưởng ưu đãi: với biểu thuế ATIGA, xác nhận hàng hóa có xuất xứ ASEAN và sẵn sàng Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D; với biểu thuế MFN, xác nhận nước xuất xứ là thành viên WTO.
Đối chiếu kết quả với các văn bản pháp luật mới nhất đang có hiệu lực, hoặc liên hệ cơ quan hải quan nơi dự kiến làm thủ tục để được hướng dẫn xác nhận chính xác mức thuế suất.
Những lưu ý quan trọng
Thuế suất có thể thay đổi hàng năm và theo từng giai đoạn cam kết, do đó kết quả tra cứu trên các trang điện tử chỉ mang tính tham khảo tại thời điểm tra cứu. Người nộp thuế phải đối chiếu kết quả với các văn bản pháp luật mới nhất đang có hiệu lực, đặc biệt chú ý các Nghị định ban hành biểu thuế và các Thông tư hiệu chỉnh, bổ sung tiếp theo.
Hàng nhập khẩu từ các nước ASEAN chỉ được hưởng mức thuế suất ưu đãi ATIGA khi kèm theo Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D hợp lệ và còn thời hạn sử dụng. Thiếu hoặc sai sót trong giấy chứng nhận sẽ dẫn tới áp dụng thuế suất khác, có thể cao hơn đáng kể so với dự tính ban đầu.
Xác định chính xác mã số hàng hóa là bước quan trọng để áp dụng đúng biểu thuế. Sai sót trong mã HS có thể gây ra hậu quả về thuế suất, do đó cần cẩn thận khi nhập liệu hoặc tham khảo ý kiến của cơ quan hải quan.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
