Khung pháp lý điều chỉnh
Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải bằng phương tiện ô tô, pháp luật hiện hành yêu cầu phải thành lập một bộ phận chuyên trách công tác quản lý an toàn. Bộ phận này đóng vai trò then chốt trong việc theo dõi, kiểm soát và tổ chức các hoạt động của đội ngũ tài xế, quản lý tình trạng phương tiện, nhằm đảm bảo an ninh giao thông xuyên suốt trong quá trình kinh doanh vận tải.
Các văn bản quy phạm pháp luật chính điều phối lĩnh vực này bao gồm: Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 23/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định các nguyên tắc chung về bảo vệ an toàn giao thông và nêu rõ các trách vụ của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động vận tải; Nghị định 158/2024/NĐ-CP ban hành ngày 18/12/2024 về các quy định chi tiết về vận tải bằng ô tô, có hiệu lực từ 01/01/2025, thay thế Nghị định 10/2020/NĐ-CP trước đây; Thông tư 12/2020/TT-BGTVT (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18/2024/TT-BGTVT) về tổ chức, quản lý vận tải bằng xe ô tô và các hoạt động hỗ trợ vận tải đường bộ; Nghị định 168/2024/NĐ-CP về những hình phạt trong lĩnh vực giao thông đường bộ (được sửa đổi bởi Nghị định 238/2026/NĐ-CP), đặc biệt quy định xử lý những hành vi không thành lập hoặc không duy trì bộ phận quản lý an toàn theo yêu cầu.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: The White House from Washington, DC · Public domain
Tình trạng thực tế và các nguy hiểm tiềm ẩn
Trong thực tiễn, nhiều đơn vị kinh doanh vận tải chưa tuân thủ đầy đủ các yêu cầu pháp lý và không duy trì hoạt động thường xuyên, hiệu quả của bộ phận an toàn. Một số cơ sở chỉ thành lập bộ phận này để hợp thức hóa, rồi hoạt động không thực chất, thiếu cam kết trong công tác quản lý. Hệ quả trực tiếp là những người lái xe (lực lượng lao động) không được bảo vệ quyền lợi đầy đủ, bị để mặc trong quá trình điều khiển phương tiện mà không có sự tính toán rõ ràng về lộ trình, địa điểm nghỉ ngơi và khoảng thời gian phù hợp để duy trì sức khỏe. Tình trạng này dẫn đến những vi phạm ngoài ý muốn như vượt quá thời hạn lái xe liên tục (trên 4 giờ), cùng các vi phạm khác liên quan đến kinh doanh vận tải.
Điểm đáng lo ngại hơn cả là an toàn tính mạng của hành khách, bảo vệ hàng hóa vận chuyển có thể bị ảnh hưởng do sự quản lý lỏng lẻo của doanh nghiệp, xuất phát từ những sơ suất có vẻ không đáng kể. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà còn tác động rộng lớn tới an toàn giao thông chung của xã hội.
Chức năng và nhiệm vụ của bộ phận quản lý an toàn
Bộ phận quản lý an toàn của doanh nghiệp phải thực hiện nhiều chức năng quan trọng để bảo đảm hoạt động an toàn:
Trước khi khởi động chuyến vận chuyển, bộ phận này cần nắm bắt toàn bộ tuyến đường đã được lên kế hoạch, phác thảo chiến lược an toàn chi tiết, xác định các điểm dừng nghỉ hợp lý. Tuyệt đối không được để tài xế lái xe liên tiếp vượt quá 4 tiếng mà không nghỉ ngơi.
Trong khâu quản lý nguồn nhân lực lái xe, bộ phận cần kiểm soát tính pháp lệ của giấy phép lái xe, đo kiểm nồng độ cồn, thực hiện xét nghiệm ma túy, đánh giá tình trạng sức khỏe và trình độ kỹ năng. Những kiểm tra này phải tiến hành trước khi giao phương tiện cho tài xế.
Về khía cạnh quản lý phương tiện, bộ phận phải giám sát liên tục tình trạng kỹ thuật, kiểm tra các hệ thống giám sát hành trình, camera quan sát và các thiết bị an toàn khác trước khi khởi hành và trong suốt quá trình khai thác.
Trong giai đoạn hoạt động, bộ phận cần theo dõi sát sao việc tuân thủ lộ trình đã định, xử lý những sự cố phát sinh, tổng hợp và phân tích dữ liệu hoạt động của tài xế cũng như tình trạng phương tiện.
Về lưu trữ và báo cáo, bộ phận phải lập hồ sơ chi tiết, lưu giữ các tài liệu hoạt động để chuẩn bị cho công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng.
Hoạt động giám sát và xử lý hành vi vi phạm
Nhằm tăng cường bảo đảm an toàn giao thông, các cơ quan chức năng sẽ tăng cường công tác kiểm tra. Cục Cảnh sát giao thông sẽ phối hợp cùng Cục Đường bộ Việt Nam để tiến hành rà soát, đánh giá trách nhiệm của các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong việc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn, kiểm tra tính thực hiện của bộ phận quản lý an toàn theo quy định pháp luật.
Hướng dẫn triển khai cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh
Các đơn vị kinh doanh vận tải bằng ô tô cần thực hiện theo trình tự sau đây:
-
Đánh giá quy mô hoạt động: Thực hiện rà quét tổng thể về số lượng phương tiện, phân loại hình thức vận tải (vận tải khách, vận chuyển hàng hóa, taxi, vận tải theo hợp đồng…) để xác định tính bắt buộc của việc thành lập bộ phận quản lý an toàn.
-
Ban hành quyết định thành lập: Phê duyệt và công bố quyết định chính thức về thành lập bộ phận quản lý an toàn, kèm theo quy định rõ ràng về chức năng, phạm vi trách nhiệm, quyền hạn, cấu trúc tổ chức và mối quan hệ báo cáo của bộ phận.
-
Bố trí nhân sự và bổ nhiệm lãnh đạo: Lựa chọn và bổ nhiệm người phụ trách bộ phận cùng đội ngũ hỗ trợ, bảo đảm họ sở hữu năng lực, kinh nghiệm, và kiến thức chuyên sâu về an toàn giao thông. Tùy vào quy mô doanh nghiệp, nhân sự có thể làm chuyên trách hoặc kiêm nhiệm.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
