Căn cứ pháp lý
Ngày 13/02/2026, Chính phủ ký ban hành Nghị quyết số 66.15/2026/NQ-CP, đưa ra một số cơ chế nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ quy định pháp luật hiện hành liên quan đến việc phát triển nhà ở xã hội. Văn bản này bổ sung hướng xử lý cho một số tình huống thực tế mà quá trình triển khai nhà ở xã hội trên cả nước đang gặp phải, đặc biệt ở khâu xét duyệt đối tượng được mua, thuê mua loại hình nhà ở này.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Digitalctg2024 · CC BY 4.0
Trường hợp được miễn bốc thăm và không phải chứng minh thu nhập
Theo khoản 3 Điều 2 của Nghị quyết 66.15/2026/NQ-CP, pháp luật mở ra một ngoại lệ dành cho nhóm đối tượng cụ thể khi tham gia mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội: nhóm này không phải trải qua thủ tục bốc thăm suất mua và cũng không bị yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh mức thu nhập.
Nhóm được hưởng ngoại lệ này là những hộ gia đình, cá nhân thuộc diện bị Nhà nước thu hồi đất ở, nhà ở để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, hoặc để triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng theo quy định pháp luật, nhưng tại thời điểm đó vẫn chưa được Nhà nước bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tương ứng. Đối với nhóm này, ngoài việc được miễn bốc thăm và miễn chứng minh thu nhập, họ cũng không bắt buộc phải đáp ứng điều kiện về nhà ở như những người mua nhà ở xã hội theo diện thông thường khác.
Cách xác định điều kiện về nhà ở để được hưởng chính sách hỗ trợ
Dù nhóm đối tượng bị thu hồi đất, nhà ở nêu trên được miễn hẳn điều kiện về nhà ở, Nghị quyết vẫn làm rõ cách xác định điều kiện này áp dụng cho việc mua nhà ở xã hội nói chung, gồm hai tình huống cụ thể.
Tình huống thứ nhất được coi là "chưa sở hữu nhà ở", áp dụng khi đối tượng thuộc khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023, cùng với vợ hoặc chồng của người đó (nếu có), không đứng tên và không có bất kỳ thông tin nào về quyền sở hữu nhà ở được ghi nhận trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương - nơi có dự án nhà ở xã hội mà họ đăng ký mua.
Tình huống thứ hai áp dụng khi đối tượng thuộc khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023 tuy đã có nhà ở thuộc quyền sở hữu của mình, nhưng diện tích nhà ở tính bình quân theo đầu người lại thấp hơn mức 15 m2 sàn/người thì vẫn được xem là đáp ứng điều kiện về nhà ở. Diện tích bình quân đầu người trong trường hợp này được tính dựa trên tổng số nhân khẩu đã đăng ký thường trú tại chính căn nhà đó, bao gồm người đứng đơn, vợ hoặc chồng, cha mẹ (nếu cùng đăng ký thường trú) và các con (nếu có).
Trình tự, thủ tục xin xác nhận điều kiện
Để được công nhận thuộc diện miễn bốc thăm, miễn chứng minh thu nhập, hoặc để chứng minh đáp ứng điều kiện về nhà ở/diện tích bình quân đầu người, người dân cần thực hiện theo ba bước sau đây.
Bước một, người có nhu cầu chuẩn bị một bộ hồ sơ đề nghị xác nhận, trong đó nêu rõ nội dung cần được xác nhận là điều kiện về nhà ở hay diện tích nhà ở bình quân đầu người.
Bước hai, hồ sơ được nộp tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất tại địa phương - tức tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi triển khai dự án nhà ở xã hội mà người nộp hồ sơ dự định mua hoặc thuê mua.
Bước ba, trong thời hạn 07 ngày kể từ khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm xem xét, cấp văn bản xác nhận về điều kiện nhà ở hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người theo đúng quy định pháp luật.
Ý nghĩa của quy định mới đối với người dân
Việc bổ sung cơ chế miễn bốc thăm và miễn chứng minh thu nhập được đánh giá là bước điều chỉnh giúp giải quyết đúng và trúng nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc thu hồi đất, nhà ở phục vụ các dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trước đây, thủ tục bốc thăm suất mua nhà ở xã hội cùng yêu cầu chứng minh thu nhập đôi khi lại trở thành rào cản đối với chính những người đã mất chỗ ở do bị thu hồi đất nhưng chưa được bố trí tái định cư bằng nhà ở, đất ở tương ứng. Nhờ cơ chế mới tại Nghị quyết 66.15/2026/NQ-CP, nhóm đối tượng này có thể tiếp cận nhà ở xã hội nhanh chóng và thuận lợi hơn.
Bên cạnh đó, việc làm rõ thêm cách xác định điều kiện "chưa có nhà ở" và cách tính diện tích nhà ở bình quân đầu người cũng giúp các cơ quan thực thi tại địa phương có căn cứ thống nhất khi xét duyệt hồ sơ mua, thuê mua nhà ở xã hội, hạn chế tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách hiểu khác nhau. Người dân khi chuẩn bị hồ sơ cần đối chiếu kỹ mình thuộc tình huống nào trong hai tình huống xác định điều kiện về nhà ở nêu trên, đồng thời chủ động liên hệ đúng cơ quan có thẩm quyền tại địa phương nơi có dự án để được xác nhận trong thời hạn luật định.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
