Trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng an ninh theo Dự thảo Luật Đất đai
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Grahame Hutchison · GFDL 1.2
Căn cứ pháp lý
Việc thu hồi đất nhằm phục vụ nhu cầu quốc phòng và an ninh được quy định trong Điều 34 của Dự thảo Luật Đất đai (bản dự thảo ngày 08/8/2026). Ngoài ra, các quy định liên quan cũng được tìm thấy trong Điều 78 của Luật Đất đai 2024 và Khoản 1 Điều 3 của Nghị quyết 254/2025/QH15, tạo thành khung pháp lý toàn diện cho vấn đề này.
Những trường hợp Nhà nước thu hồi đất phục vụ quốc phòng và an ninh
Theo Dự thảo Luật Đất đai, đất có thể bị thu hồi để phục vụ các mục đích quốc phòng và an ninh trong một loạt tình huống cụ thể:
Đất được sử dụng để xây dựng các khu doanh trại, trụ sở hành chính hoặc bộ chỉ huy quân đội; để thiết lập các vị trí quân sự chiến lược; để xây dựng hạng mục phòng thủ cấp quốc gia, khu vực phòng tuyến hoặc các công trình công nghiệp quốc phòng và an ninh đặc biệt.
Đất cũng được thu hồi để xây dựng các trạm vận tải, bến cảng, hoặc cơ sở thông tin liên lạc phục vụ quân sự và an ninh quốc gia. Bên cạnh đó, Nhà nước có quyền thu hồi đất để xây dựng những công trình sản xuất, kỹ thuật khoa học, văn hóa hoặc thể thao có tính chất trực tiếp hỗ trợ nhu cầu quốc phòng và an ninh.
Ngoài ra, đất được sử dụng để xây dựng kho tàng hàng hóa của lực lượng vũ trang nhân dân; để thiết lập trường bắn, khu thao trường huấn luyện, bãi kiểm định vũ khí, hoặc khu vực hủy diệt thiết bị quân sự.
Đất còn có thể được thu hồi nhằm phục vụ các cơ sở giáo dục và đào tạo quân sự, gồm trung tâm huấn luyện, cơ sở nâng cao kỹ năng chuyên môn, nhà tiếp khách của quân đội, hoặc các cơ sở chăm sóc sức khỏe dành riêng cho quân nhân, bao gồm viện dưỡng lão, bệnh viện, hay trung tâm phục hồi chức năng.
Theo đó, đất dùng để xây dựng nhà ở công vụ cho cán bộ, nhân viên lực lượng vũ trang cũng được xem là một trường hợp thu hồi hợp pháp.
Cuối cùng, Nhà nước có thể thu hồi đất để xây dựng các cơ sở giam giữ, nhà tạm giam hoặc tạm giữ người, những cơ sở cai nghiện các chất ma túy, những cơ sở giáo dục bắt buộc cho trẻ em, trường giáo dưỡng cho trẻ vi phạm pháp luật, hoặc các khu lao động cải tạo, lao động ưu đãi, và đào tạo nghề dành cho người bị kết án, từ đó được quản lý bởi Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an.
Các trường hợp nêu trên dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, khi Dự thảo Luật Đất đai được Quốc hội phê duyệt chính thức.
Quy trình thực hiện thu hồi đất
Để thực hiện thu hồi đất vì mục đích quốc phòng và an ninh, cần tuân theo quy trình từng bước được pháp luật quy định:
Bước thứ nhất: Dự án thu hồi đất phải có tên tuổi trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm do cấp huyện lập và công bố.
Bước thứ hai: Cơ quan có thẩm quyền phải công bố rằng dự án đã được phê duyệt theo những quy định của luật về đầu tư công, hoặc đã được chính thức chấp nhận theo hình thức đối tác giữa khu vực công và khu vực tư nhân.
Bước thứ ba: Cơ quan nhà nước phải có được quyết định chấp thuận nguyên tắc đầu tư và quyết định công nhận nhà đầu tư theo những quy định của pháp luật về đầu tư.
Bước thứ tư: Cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Điều 84 của Luật Đất đai 2024 phải cung cấp văn bản chính thức, đặc biệt là trong những trường hợp thu hồi đất liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc phòng hoặc an ninh.
Bước thứ năm: Toàn bộ thủ tục phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, cũng như việc sắp xếp địa điểm tái định cư cho những người mất quyền sử dụng đất phải được hoàn tất đúng với những quy định của Luật Đất đai 2024.
Những điểm cần lưu ý
Vấn đề thu hồi đất vì quốc phòng và an ninh là một lĩnh vực pháp lý phức tạp với nhiều yêu cầu hành chính. Các quy định có thể được sửa đổi hoặc bổ sung theo thời gian, do đó cần thường xuyên kiểm tra thông tin mới nhất từ các cơ quan có thẩm quyền.
Những người có đất bị đề xuất thu hồi hoặc những cá nhân quan tâm đến quy trình này nên tìm hiểu kỹ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, cũng như những điều khoản bồi thường và hỗ trợ có thể áp dụng. Mỗi tình huống thu hồi đất có những tính chất riêng, do đó không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả mọi trường hợp.
Hiểu rõ các yêu cầu pháp lý sẽ giúp các bên liên quan chuẩn bị tốt hơn và bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình này.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
